ETOS

Wpisy terminu w różnych słownikach wraz z komentarzami.

Słownik Terminów Encyklopedycznych - zawartość - opis hasła ETOS

1) Wg Encyklopedii Socjologii (1998): " Etos - wyraz pochodzenia greckiego. Odsyła do dwóch pojęć εθoς pisany przez epsilon oraz ηθoς pisany przez eta. Pierwsze oznacza nabyte przez ćwiczenie przyzwyczajenie, zwyczaj, obyczaj; drugie - usposobienie, charakter (zwłaszcza moralny), zachowanie się, sposób bycia (...) W socjologii etos oznacza obowiązujące i realizowane w danej zbiorowości lub grupie społecznej ideały, wzory zachowania, które są dobrze określone i jednoznaczne. Wyróżnikiem i zaletą pojęcia etosu jest to, że odnosi się ono do norm i wartości oraz obejmuje zasady ich konkretnego i stosunkowo jednoznacznego odniesienia do zachowań społecznych. (...)"

2) Wg Encyklopedii antropologii społeczno-kulturowej (2002, 2008): "W antropologii jest to emocjonalny ton lub <posmak> danej kultury. Termin ten spopularyzowali teoretycy *kultury i osobowości, tacy jak Gregory Bateson, który zarysował kontrast między etosem (tonem emocjonalnym) a eidosem (stylem intelektualnym) kultury; następnie termin ten został ożywiony przez *antropologów symbolicznych, jak np. Clifford Geertz, który skontrastował etos i światopogląd".

3) Wg Słownika Katolickiej Nauki Społecznej(gr. ethos - charakter, obyczaj). W literaturze socjologicznej oznacza statystycznie dominujący w danej grupie społecznej sposób odczuwania i postępowania. Zawiera elementy natury moralnej, jak i pozamoralnej. Często utożsamiany jest ze stylem życia.Ethos jest wyznaczany przez przyjętą w grupie hierarchię wartości, sam jednak jest pojęciem aksjologicznie neutralnym, gdyż służy do opisu obserwowanych zachowań zbiorowości i nie należy go mylić z istniejącymi w grupie idealnymi wzorcami zachowań. Inaczej mówiąc, ethos pokazuje, jak członkowie grupy ożywionej określoną hierarchią wartości zachowują się w praktyce. Wyrażając esprit de corps grupy, ethos przyczynia się do wzmocnienia jej spoistości i rozwoju, poczucia odrębności względem innych grup. Grupa społeczna może stworzyć swój ethos tylko wtedy, gdy: posiada przejrzystą i stabilną strukturę wewnętrzną (układ pozycji i ról), charakteryzuje się spoistością wynikającą z wyznawania określonych wartości i ideałów oraz funkcjonuje w ramach stabilnej makrostruktury społecznej, będącej bazą dla grup ethosowych. Na płaszczyźnie socjologicznej ethos posiada więc dwie zasadnicze własności:

1) przysługuje tylko grupom, nigdy zaś jednostkom;
2) ma nienormatywny charakter (choć inspirowany hierarchią wartości), dotyczy rzeczywistych, a nie idealnych zachowań.

Obie te własności ethos traci w ujęciu pedagogicznym, a zwłaszcza teologicznym. Tu ethos może się odnosić nie tylko do grup, lecz także do jednostek i oznacza pożądane, wzorcowe zachowania, a nie statystyczną normę, np.ethos chrześcijański to zbiór zasad wyznaczający postępowanie chrześcijanina, mający swą podstawę w rozumnej naturze ludzkiej i w Objawieniu.

Źródło definicji (papierowe): 1) Encyklopedia Socjologii, tom 1, Warszawa: Oficyna Naukowa, 1998, s.202., Źródło definicji (papierowe): 2) Alan Barnard, Jonathan Spencer, Encyklopedia antropologii społeczno-kulturowej, Warszawa: Oficyna Wyd. Volumen, 2008, s.703.
Źródło definicji (elektroniczne): 3) Andrzej Tarczyński, Ethos, (w: ) Słownik Katolickiej Nauki Społecznej
Hasło wprowadził(a): Barbara Fatyga

Słownik Antropologii i Socjologii Kultury - zawartość - opis hasła ETOS

Wg Marii Ossowskiej (1973): "Ethos zaś to styl życia jakiejś społecznosci, ogólna - jak proponują niektórzy - orientacja jakiejś kultury, przyjęta przez nią hierarchia wartości, bądź sformułowana explicite, bądź dająca się wyczytać z ludzkich zachowań. (...) Ethos jest terminem, który stosuje się do grup, a nie do indywiduów. Jego zakres wyziera poza wartości, którymi zajmuje się etyka. Jest to termin podstawowy dla socjologii kultury (...)."

Wg Pierre'a Bourdieu (1979,2005): "Nieciągłość pomiędzy etosem a logosem, umiejętnościami praktycznymi a umiejętnościami językowymi jest absolutna."

Wg Tadeusza Szawiela (1982): "Na etos, w ujęciu typowo-idealnym składałby się zatem pewien zhierarchizowany zespół wartości oraz, co najważniejsze, ich określona <<przekładnia>> na zachowania społeczne. Przekładnia ta, jej taki a nie inny charakter, konstytuuje etos. Etos oznacza zatem zaangażowanie w określone wzory zachowań społecznych. Wartości przejawiają się w owych wzorach, kształtując w ten sposób życie codzienne."

 

Źródło definicji (papierowe): Maria Ossowska, Ethos rycerski i jego odmiany, Warszawa: PWN, 1973, s. 7., Źródło definicji (papierowe): Pierre Bourdieu, Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, Warszawa: Wyd. Naukowe Scholar, 2005, s. 566., Źródło definicji (papierowe): Tadeusz Szawiel, Struktura społeczna i postawy a grupy ethosowe. (O możliwościach ewolucji społecznej) , (w:) "Studia Socjologiczne", nr 1/2, 1982, s. 171.
Podobne terminy (linki wewnętrzne):
Hasło wprowadził(a): Barbara Fatyga