TEORIA

Wpisy terminu w różnych słownikach wraz z komentarzami.

Słownik Terminów Encyklopedycznych - zawartość - opis hasła TEORIA

1) Wg Encyklopedii Powszechnej PWN ( 1976): "Teoria [gr.], w znaczeniu ogólnym – wiedza wyjaśniająca daną dziedzinę rzeczywistości, ściśle związana z → praktyką, to jest formułowana na jej podstawie, a z drugiej strony wtórnie stanowiąca podstawę działań praktycznych."

2)Wg Słownika terminów i pojęć filozoficznych (2000):  "Teoria (gr. <theoria> = oglądanie, ba­danie; rozważanie) (…) 1. U Arystotelesa: myślny ogląd wiecz­nego bytu (…). U Plotyna: bezpośrednie poznanie i kon­templacja świata umysłowego (…). 2.  Jakikolwiek usystematyzowany zbiór twierdzeń dotyczący jakiejkolwiek dzie­dziny. (…). 3.  Rezultat działalności czysto badaw­czej, pojmowanej w opozycji do działalno­ści praktycznej, czyli praktyki. Kategorie te występują między innymi w filozofii marksisto­wskiej, w której jednym z czołowych za­gadnień epistemologicznych jest stosunek teorii do → praktyki (…). 4.  metodologia a) W metodologii nauk dedu­kcyjnych: zbiór twierdzeń obejmujący ak­sjomaty oraz ich konsekwencje i nie za­wierający poza tym żadnych innych twier­dzeń; inaczej: → system dedukcyjny. b) W metodologii nauk empirycznych: zbiór pojęć i twierdzeń, które odnoszą się do określonej dziedziny rzeczywistości. Oprócz pojęć opisowych, to jest służących do opisu faktów doświadczenia, zbiór taki zawiera także pojęcia teoretyczne, które nie mają bezpośredniego odniesienia do przedmiotów danych w doświadczeniu. Przykłady pojęć teoretycznych: siła, masa, libido (w psychoanalizie), opinia publiczna (w socjologii), itp. Pojęcia te występują w twierdzeniach pełniących funkcję → wyjaśniania (…) w stosunku do danych doświadczenia, np. prawa mechaniki operu­jące pojęciem siły służą do wyjaśniania zjawisk ruchu. (…)."

3)  Wg Encyklopedii Socjologii (2002): "Greckie słowo theoria pierwotnie znaczyło <pogląd>, <rozważanie>, a potem <poznanie> (...). W pismach Platona teoria oznaczała boskie spojrzenie - kontemplatywny i całościowy ogląd idei. Platon przekształcił termin <teoria> w techniczny termin filozofii. Arystoteles zaś wprowadził metanaukowe jego rozumienie, wyróżniając wiedzę teoretyczną, składającą się z matematyki, fizyki i metafizyki, i traktując ją jako rezultat działalności rozumu. Teorie formułują najogólniejsze zasady i poszukują przyczyn, a metafizyka jest wśród nich najogólniejsza. (...) a w szczególności zaczęto zastanawiać się nad tym, czy możliwe są teorie socjologiczne uniwersalne, wyjaśniające i przewidujące. Owe osobliwości nauk społecznych to m.in. brak ścisłej ogólności w przypadku twierdzeń o zjawiskach społecznych, nikły stopień matematyzacji i związany z tym brak precyzyjnego języka, odwoływanie się do wartości, ograniczenia w eksperymentowaniu i obserwacji, słaba moc wyjaśniająca (uciekanie się do wyjaśnień celowościowych i geneteycznych) i predykatywna (liczne prognozy samospełniające się i samoniszczące), wpływ badań na badane postawy. Nie ma zgody wśród metodologów nauk społecznych, czy wspomniane wyżej osobliwości stwarzają niekrzekraczalne bariery konstruowaniu teorii socjologicznych (...).".

Źródło definicji (papierowe): 1) Encyklopedia Powszechna PWN, tom 4, Warszawa: PWN, 1976, s.432., Źródło definicji (papierowe): 2) Antoni Podsiad, Słownik terminów i pojęć filozoficznych, Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2000, ss.878-879., Źródło definicji (papierowe): 3) Jan Woleński, Teoria, (w:) Encyklopedia Socjologii, Warszawa: Oficyna Naukowa, 2002, t.4, ss. 177,183,
Hasło wprowadził(a): Anastazja Dwulit

Słownik Teorii i Metodologii Badań Kultury - zawartość - opis hasła TEORIA

Wg  Thomasa S.Kuhna (2000): "Wyrażenie <brak wspólnej miary> znaczy tu tyle co <brak wspólnego języka>. Teza, iż dwie teorie są niewspółmierne, znaczy zatem, że nie ma jakiegoś neutralnego języka, na który obie teorie, traktowane każda jako zespół zdań, dałyby się przełożyć bez straty."

Źródło definicji (papierowe): Thomas S. Kuhn, Droga po strukturze, Warszawa: Wyd. Sic!,2003, tłum. Stefan Amsterdamski, s.37.
Podobne terminy (linki wewnętrzne):
Hasło wprowadził(a): Barbara Fatyga

Słownik Inspiracji - zawartość - opis hasła TEORIA

 Pierre Bourdieu: "Dla mnie refleksja teoretyczna istnieje wyłącznie o tyle, o ile jest zatopiona w praktyce badawczej, którą zasila. I mógłbym  przywołać tu postać sofisty Hippiasza.W Hippiaszu Mniejszym przedstawiony został jako ktoś w rodzaju idioty, który nie potrafi wznieść się ponad konkretny przypadek. Zapytany o  istotę Piękna, odpowiada uparcie wymieniając poszczególne przykłady: piękny garnuszek, piękna dziewczyna itd. W rzeczywistości jak wykazał [Eugène] Dupréel, jest on świadomie konsekwentny w odmowie uogólniania, sprzyjającego reifikacji abstrakcji. Nie podzielam filozofii Hippiasza (choć również obawiam się reifikacji abstrakcji, tak często występującej w naukach społecznych), ale uważam, że myśleć poprawnie można jedynie za pomocą teoretycznie skonstruowanych przypadków empirycznych."ï

Źródło definicji (papierowe): Pierre Bourdieu, Loïc J.D. Wacquant, Zaproszenie do socjologii refleksyjnej, Warszawa: Oficyna Naukowa, 2001, ss. 152-153.
Hasło wprowadził(a): Barbara Fatyga